HPV aşısı nedir sorusu, jinekoloji polikliniklerinde en sık duyduğum sorulardan biri ve cevabı sanıldığından basittir. HPV aşısı, rahim ağzı kanserine ve genital siğillere yol açan en yaygın HPV tiplerine karşı vücudu virüsle karşılaşmadan önce hazırlayan koruyucu bir aşıdır. Bu yazıda aşının nasıl çalıştığını, kimlere ve hangi yaşa kadar yapıldığını, kaç doz olduğunu, ne kadar süre koruduğunu ve HPV bulaştıktan sonra aşı olmanın ne anlama geldiğini tek tek açıklıyorum.
HPV Aşısı Nedir, Nelerden Korur?
HPV aşısı, virüsün dış kabuğuna benzeyen ama içinde virüs genetik materyali taşımayan parçacıklarla bağışıklık sistemini eğiten koruyucu bir aşıdır. Canlı virüs içermediği için HPV bulaştırmaz; vücut bu parçacıkları tanıyıp antikor üretir ve gerçek virüsle karşılaştığında onu hücreye girmeden etkisizleştirir.
Aşı esas olarak rahim ağzı kanserinin yaklaşık yüzde 70'inden sorumlu iki yüksek riskli tipe karşı korur. Geniş kapsamlı aşılar buna genital siğile yol açan tipleri ve beş ek yüksek riskli tipi ekler.
Böylece rahim ağzı kanserinin yanı sıra vulva, vajina, anal bölge ve boğaz kanserlerinin bir kısmı da önlenmiş olur. Yaygın aşılama yapılan ülkelerde genç kadınlarda genital siğil ve rahim ağzı öncü lezyonlarında belirgin düşüş bildirilmiştir.
Aşının yapamadığı şey de aynı ölçüde önemlidir: aşı, vücutta zaten var olan bir HPV enfeksiyonunu temizlemez ve oluşmuş bir hücre değişikliğini geriletmez. Virüsün kendisinin ilaçla tedavisinin olmaması, aşının koruyucu rolünü daha da önemli kılar.
9’lu HPV Aşısı Hangi Tipleri Kapsar?
Dokuz tipe karşı koruyan aşı; HPV-6 ve 11 (genital siğil), HPV-16 ve 18 (kanser vakalarının büyük çoğunluğu) ile HPV-31, 33, 45, 52 ve 58 tiplerini kapsar. Bu dokuz tip birlikte rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık yüzde 90'ından sorumludur; dört tipe karşı koruyan eski kuşak aşı ise yalnızca 6, 11, 16 ve 18'i içerir.
HPV Aşısı Kimlere Yapılır?
HPV aşısı, 9 yaşından itibaren tüm kız çocuklarına ve 26 yaşına kadar henüz aşılanmamış tüm kadınlara önerilir. İdeal zaman cinsel yaşam başlamadan öncedir, çünkü koruma yalnızca aşıdan sonra karşılaşılan tiplere karşı işler.
Dünya Sağlık Örgütü birincil hedef grubu 9-14 yaş olarak tanımlar. Bu yaşta bağışıklık yanıtı en güçlüdür ve iki doz yeterlidir.
Cinsel Yaşam Başladıysa Aşı Hâlâ Anlamlı mı?
Evet, cinsel yaşam başlamış olsa da aşı anlamlıdır; çoğu kadın aşının kapsadığı dokuz tipin tamamıyla karşılaşmamıştır ve aşı henüz alınmamış tiplere karşı korumaya devam eder. "Bakire olmak şart mı" sorusunun cevabı hayırdır; aşı öncesinde HPV testi veya smear yapılması da zorunlu değildir.
Aşının ertelenmesi gereken tek durum, o gün süren ateşli bir hastalıktır. Daha önceki bir dozda ciddi alerjik reaksiyon yaşamış olmak aşının yapılmamasını gerektiren nadir bir durumdur; kronik hastalıklar, doğum kontrol yöntemi kullanmak veya geçirilmiş bir HPV enfeksiyonu aşıya engel oluşturmaz.
HPV Bulaştıktan Sonra Aşı Yapılır mı?
HPV bulaştıktan sonra aşı yapılabilir: HPV pozitif çıkmak aşıya engel değildir ve aşı, mevcut enfeksiyonu tedavi etmese de kişinin taşımadığı diğer tiplere karşı koruma sağlar. Bu nedenle pozitif sonuç sonrası aşı, "geç kalınmış" değil, gelecekteki riski daraltan bir adımdır.
Rahim ağzındaki hücre değişiklikleri için LEEP gibi bir işlem geçirmiş kadınlarda durum daha da nettir: işlem sonrası aşılanan kadınlarda yüksek dereceli lezyonun tekrarlama riskinin belirgin biçimde azaldığını bildiren meta-analizler vardır. Amerikan Jinekoloji ve Obstetri Koleji de 2023'te bu grupta aşının düşünülebileceğini belirtmiştir.
Aşı, aşılıyken 16/18'in yine pozitif çıkabilmesine yol açan üç durumu — aşı öncesi alınmış sessiz enfeksiyon, kapsanmayan tipler ve tamamlanmamış doz şeması — ortadan kaldırmaz. Bu nedenle pozitif sonuç sonrası aşı, tarama takvimini değiştirmeden ona eklenir.
HPV Aşısı Kaç Yaşına Kadar Yapılır?
HPV aşısı 45 yaşına kadar ruhsatlıdır. Uluslararası kılavuzlar 9-26 yaş arasını rutin ve tamamlama aşılaması, 27-45 yaş arasını ise hekimle birlikte verilen "paylaşımlı karar" aralığı olarak tanımlar; 45 yaş üzerinde ruhsat bulunmadığı için aşı önerilmez.
Bu tanım, 20'li yaşlarında aşılanmamış bir kadın için de geçerlidir: 26 yaşına kadar aşı "tamamlama aşılaması" kapsamındadır ve ek bir değerlendirme gerektirmez. Ruhsatın 45 yaşa kadar verilmiş olması, bu yaşa kadar güvenlik ve etkinlik verisinin bulunduğu anlamına gelir; sınır keyfi değil, çalışma kapsamına bağlıdır.
27-45 Yaş: Paylaşımlı Karar Ne Demek?
27-45 yaş grubunda aşının toplum düzeyindeki faydası gençlere göre daha düşüktür, çünkü kadınların önemli bir kısmı bazı tiplerle zaten karşılaşmıştır. Yeni partner olasılığı, geçmişte HPV ile karşılaşmamış olma ihtimali ve kişisel tercih bu dengeyi değiştirir.
Kliniğimde 30'lu yaşlarındaki kadınların aşıyı "artık geç" diyerek ertelediğini sık görüyorum; oysa kararı belirleyen takvim değil, kişinin kendi risk durumudur.
HPV Aşısı Kaç Doz, Ne Zaman Yapılır?
Doz sayısı ilk dozun yapıldığı yaşa göre belirlenir: 9-14 yaşta başlayanlara 6-12 ay arayla 2 doz, 15 yaş ve üzerinde başlayanlara 0, 1-2 ve 6. aylarda 3 doz uygulanır. Dünya Sağlık Örgütü tek dozun da benzer koruma sağladığını 2022'de kabul etmiştir; Türkiye'de ruhsatlı şema 2 veya 3 dozdur.
2 Doz mu, 3 Doz mu?
İki doz, genç yaşta bağışıklık yanıtı daha güçlü olduğu için yeterli kabul edilir. Bağışıklık sistemini baskılayan bir hastalığı olanlarda yaştan bağımsız olarak üç doz önerilir; dozlar arasındaki süre uzarsa şemaya baştan başlanmaz, kalan dozlar tamamlanır.
Gebelikte ve Emzirirken Yapılır mı?
Gebelikte aşı önerilmez; gebe olduğunu bilmeden aşı olan kadınlarda zarar gösterilmemiştir ve kalan dozlar doğum sonrasına bırakılır. Emzirme döneminde ve adet döneminde aşı yapılabilir; adet, aşı için bir engel değildir.
HPV Aşısı Ne Kadar Süre Korur?
HPV aşısı en az 12 yıl boyunca yüksek antikor düzeyi sağlar ve bu sürenin sonunda korumanın azaldığına dair bir bulgu yoktur. Bu nedenle mevcut kılavuzlarda hatırlatma dozu önerilmez; tam şemayla aşılanan bir kadının ileride yeniden aşı olması gerekmez.
Aşıyla oluşan antikor düzeyi, doğal enfeksiyon sonrasında oluşandan kat kat yüksektir; korumanın bu kadar uzun sürmesinin ana nedeni budur. Uzun süreli izlem çalışmaları, ergenlikte aşılanan kadınlarda rahim ağzı kanserinin belirgin biçimde azaldığını göstermiştir.
Koruma kalıcı olsa da tarama devam eder: aşı dokuz tipi kapsar, oysa yüksek riskli tip sayısı yaklaşık 14'tür. 30-65 yaş arasında beş yılda bir HPV DNA testi aşılı kadınlar için de geçerlidir.
HPV Aşısı Nasıl ve Nerede Yapılır?
HPV aşısı üst kol kasına (deltoid) yapılan 0,5 ml'lik bir enjeksiyondur; diğer aşılardan farklı bir uygulama tekniği yoktur. Uygulama sonrası olası baş dönmesi veya bayılma hissi nedeniyle 15 dakika oturarak beklenmesi önerilir.
Kol ağrısı ve hafif ateş gibi yan etkiler genellikle bir-iki gün içinde geçer. Yan etkileri ve "mağdur" iddialarını ayrı bir yazıda ayrıntılı ele alıyoruz.
Aşı, kadın hastalıkları ve doğum uzmanının muayenehanesinde, hastanelerde ve aile hekimliğinde uygulanabilir. Aile sağlığı merkezleri aşıyı stokta bulundurmaz; kişinin eczaneden temin ettiği aşıyı uygular.
Eczaneden alınan aşı soğuk zincirde taşınmalı ve buzdolabında saklanmalı, uygulama için gecikmeden hekime götürülmelidir. Muayenehanede aşıyı smear ve HPV testiyle aynı ziyarette planlamak mümkündür.
Kliniğimde aşı kararını tarama sonuçlarıyla aynı görüşmede ele aldığımızda, hastalarımın çok daha rahat karar verdiğini görüyorum.
HPV Aşısı Ücretsiz mi, Devlet Karşılıyor mu?
Bu yazının hazırlandığı Eylül 2026 itibarıyla HPV aşısı Türkiye'de Ulusal Aşı Takvimi'nde yer almıyor; bu nedenle SGK tarafından karşılanmıyor ve aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz temin edilemiyor. Sağlık Bakanlığı aşının programa alınacağını birkaç kez açıkladı, ancak uygulama tarihi henüz kesinleşmedi.
Bazı büyükşehir belediyeleri belirli yaş gruplarına yönelik başvuru esaslı ücretsiz aşı programları yürütüyor; koşullar ve kontenjanlar il ve döneme göre değişiyor, güncel bilgi ilgili belediyeden alınmalı. Devletin karşıladığı kısım ise tarama: 30-65 yaş arası kadınlara HPV DNA testi aile sağlığı merkezleri ve KETEM'lerde ücretsiz uygulanıyor.
Aşı ücretli kaldığı sürece korunmanın ikinci ayağı, kondomun HPV'ye karşı neden kısmi koruma sağladığını da anlatan bulaşma yolları yazımızda ele aldığımız davranışsal önlemlerdir. Aşının ulusal programa girmesi durumunda bu bölüm güncellenecektir; o zamana kadar aşı kararı kişinin kendi bütçesi ve hekimiyle yaptığı değerlendirmeye bağlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
Sitemizdeki tıbbi içerikler, güncel ve kanıta dayalı ulusal ve uluslararası sağlık otoritelerinin kılavuzlarına dayanarak hazırlanmaktadır. Aşağıda referans alınan başlıca kaynakları inceleyebilirsiniz.
Önemli Not
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. HPV aşısı kararı ve uygulama şeması kişiye özeldir; değerlendirme, izlem ve uygulamalar için mutlaka uzman jinekoloğunuza başvurunuz. Sayfa içeriği Doç. Dr. Songül Alemdaroğlu tarafından klinik deneyim ve güncel bilimsel literatür ışığında hazırlanmıştır.
