Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
Doç. Dr. Songül Alemdaroğlu

Doç. Dr. Songül Alemdaroğlu, özellikle HPV takip ve tedavisi, genital estetik ve laparoskopik cerrahi alanlarında deneyimli olup; jinekolojik kanserler, riskli gebelik takibi ve infertilite konularında bütüncül sağlık hizmeti sunmaktadır.

İsim Değişikliği Hakkında
12 Mayıs 2026 tarihinde dünyanın önde gelen tıp dergisi The Lancet‘te yayımlanan kapsamlı uluslararası konsensüs çalışmasıyla, uzun yıllardır kullanılan “Polikistik Over Sendromu (PCOS)” ifadesi “Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS)” olarak güncellenmiştir. Değişikliğin temel nedeni; eski isimdeki “polikistik” (çok sayıda kist) ifadesinin yanıltıcı olması ve hastalarda yumurtalıklarda tehlikeli kist bulunduğu yanılgısına yol açmasıdır. Ultrasonda görülen yapılar zararlı kistler değil, gelişimi durmuş küçük foliküllerdir. Yeni isim, durumun yalnızca yumurtalıkları değil; hormonal sistemi, metabolizmayı, kalp-damar ve ruh sağlığını birlikte etkileyen çok sistemli yapısını daha doğru yansıtmaktadır. Hastalık aynı hastalıktır; tanı kriterleri (Rotterdam) değişmemiştir, yalnızca adı bilimsel olarak güncellenmiştir.
Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS) Nedir?
PMOS’un Temel Özellikleri
Poliendokrin metabolik over sendromu, üç temel klinik bulgu ile karakterizedir:- Oligo-anovulasyon: Yumurtlamanın seyrek, düzensiz veya hiç olmaması. Bu, adet düzensizliğine ve gebelik elde edememe sorununa yol açar.
- Hiperandrojenizm: Androjen (erkek hormonları, özellikle testosteron) düzeylerinin yüksek olması. Klinik olarak hirsutizm, akne ve saç dökülmesi şeklinde görülür.
- Polikistik over morfolojisi: Ultrason değerlendirmesinde her bir yumurtalıkta 12’den fazla küçük folikül bulunması veya yumurtalık hacminin 10 ml üstü olması. (Not: Bu bulgu tanı için zorunlu değildir; normal görünümlü overlere sahip kadınlarda da PMOS görülebilir.)
Rotterdam Tanı Kriterleri
PMOS tanısı, isim değişikliğine rağmen değişmeyen, uluslararası kabul gören Rotterdam kriterleri ile konur. Aşağıdaki üç kriterden en az ikisinin bulunması ve diğer sebeplerin dışlanması gerekir:- 1. Kriter: Oligo-ovulasyon veya anovulasyon (yumurtlama bozukluğu).
- 2. Kriter: Klinik ve/veya biyokimyasal hiperandrojenizm.
- 3. Kriter: Polikistik over görünümü (ultrasonografik).
PMOS Fenotipleri
Rotterdam kriterlerine göre PMOS dört farklı fenotipte görülebilir:- Fenotip A (Klasik PMOS): Her üç kriterin bulunması; en şiddetli form.
- Fenotip B: Hiperandrojenizm + anovulasyon (over morfolojisi normal).
- Fenotip C (Ovulatuar PMOS): Hiperandrojenizm + polikistik over (düzenli adet).
- Fenotip D: Anovulasyon + polikistik over (hiperandrojenizm yok).
İnsülin Direnci ve Metabolik Boyut
PMOS’un altında yatan en önemli metabolik bozukluk insülin direncidir. Bu durum, yeni isimdeki “metabolik” vurgusunun temel sebebidir. Hastaların yaklaşık %50-70’inde görülür ve aşağıdaki klinik bulgulara yol açar:- Tip 2 diyabet riski: PMOS hastalarında 4-7 kat artmış risk.
- Metabolik sendrom: Karın bölgesi yağlanması, yüksek tansiyon, dislipidemi.
- Kardiyovasküler hastalık riski: Artan damar sertliği ve kalp hastalığı.
- Karaciğer yağlanması (NAFLD): Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı.
- Uyku apnesi: Özellikle obez PMOS hastalarında.
PMOS ve Kısırlık İlişkisi
Poliendokrin metabolik over sendromu, kadınlarda kısırlığın en yaygın sebeplerinden biridir. PMOS hastalarının %70-80’inde gebelik elde etmede güçlük yaşanır; bu durumun temel nedeni yumurtlama bozukluğudur. Ancak iyi haber şudur: PMOS kaynaklı kısırlık, doğru tanı ve uygun tedavi ile büyük oranda düzeltilebilir. Detaylı bilgi için kısırlık (infertilite) tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS) Belirtileri Nelerdir?
Üreme Sistemine Bağlı Belirtiler
PMOS’un en belirgin klinik bulguları üreme sistemi ile ilgilidir:- Adet düzensizliği: En sık belirti; uzun aralıklarla gelen adetler (oligomenore), hiç adet görememek (amenore) veya aşırı kanama. Detaylı bilgi için adet düzensizliği tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
- Anovulasyon (yumurtlama olmaması): Düzenli adet olsa bile yumurtlama gerçekleşmeyebilir.
- İnfertilite (kısırlık): Gebelik elde etmede güçlük; hastaların %70-80’inde görülür.
- Tekrarlayan düşükler: İlk trimester düşük riski 3 kat artmıştır.
- Gebelik komplikasyonları: Gestasyonel diyabet, preeklampsi, preterm doğum riski yüksektir.
- Endometrium hiperplazisi: Düzenli yumurtlama olmaması rahim iç tabakasında aşırı kalınlaşmaya yol açar.
Androjen Fazlalığına Bağlı Belirtiler
Hiperandrojenizmin klinik bulguları cilt ve kıllanma üzerinden görülür:- Hirsutizm: Üst dudak, çene, göğüs, sırt ve karın bölgesinde erkek tipi kıllanma. PMOS hastalarının %60-80’inde görülür.
- Akne (Sivilcelenme): Özellikle yetişkinlikte başlayan veya devam eden ağır akne; çene ve sırt bölgelerinde sık.
- Androjenik alopesi: Erkek tipi saç dökülmesi; saç çizgisi geriler veya tepe noktasında incelme.
- Yağlı cilt ve saçlar: Sebum üretiminde artış.
- Akantozis nigrikans: Boyun, koltuk altı ve kasıklarda koyu, kadifemsi cilt değişiklikleri.
- Klitoris büyümesi: Çok şiddetli vakalarda nadiren görülür.
- Sesin kalınlaşması: Çok nadir ama görülebilen bulgu.
Metabolik Belirtiler
İnsülin direnci ve metabolik bozukluk bulguları:- Kilo alma eğilimi: Özellikle karın bölgesinde yağlanma (santral obezite).
- Kilo verme zorluğu: İnsülin direnci nedeniyle diyet ve egzersize rağmen kilo verememe.
- Karbonhidrat krizi: Tatlı, ekmek ve hamur işi yeme isteği.
- Yorgunluk: Kan şekeri dalgalanmalarına bağlı sürekli yorgunluk hissi.
- Yüksek kan basıncı: Hipertansiyon riski genel popülasyondan yüksek.
- Yağlı karaciğer: Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD) sık görülür.
- Uyku apnesi: Özellikle obez hastalarda yaygın.
Psikolojik ve Duygusal Belirtiler
PMOS’un yaşam kalitesi üzerindeki etkileri psikolojik boyut da içerir:- Depresyon: PMOS hastalarında 4 kat yüksek risk.
- Anksiyete bozuklukları: Genel popülasyondan 2-3 kat yüksek.
- Yeme bozuklukları: Bulimia ve binge eating bozukluğu daha sık.
- Düşük öz güven: Hirsutizm, akne ve kilo problemlerine bağlı.
- Vücut imajı bozukluğu: Görünüş kaygısı.
- Cinsel hayat kalitesinde azalma: Öz güven kaybı ve hormonal değişimlere bağlı.
- Stres tahammülünde azalma: Stres hormonu kortizol dengesi etkilenir.
Uzun Vadeli Sağlık Riskleri
PMOS’un tedavi edilmediği takdirde gelişebilecek uzun vadeli komplikasyonları:- Tip 2 diyabet: Yaşam boyu 4-7 kat artmış risk.
- Kardiyovasküler hastalık: Kalp hastalığı ve inme riski artmış.
- Endometrium kanseri: Düzenli yumurtlama olmaması nedeniyle 3 kat artmış risk.
- Metabolik sendrom: Yaş ilerledikçe gelişim riski yüksek.
- Hipertansiyon: Erken yaşta gelişme eğilimi.
- Karaciğer hastalıkları: NAFLD ve karaciğer fibrozisi.
- Kemik sağlığı sorunları: Hormonal değişimlere bağlı.

Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS) Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Tanı Süreci
PMOS tanısı için kapsamlı bir değerlendirme yapılır:- Detaylı anamnez: Adet öyküsü, kilo değişimleri, kıllanma, akne, gebelik öyküsü, aile öyküsü.
- Fizik muayene: Vücut ölçümleri (BMI, bel çevresi), kıllanma derecelendirmesi (Ferriman-Gallwey skoru), cilt değişiklikleri, akantozis nigrikans varlığı.
- Hormonal tetkikler: Adetin 2-5. günlerinde FSH, LH, östradiol, total testosteron, serbest testosteron, DHEA-S, SHBG, AMH, prolaktin, TSH.
- 17-OH progesteron: Konjenital adrenal hiperplaziyi dışlamak için.
- Açlık glukoz ve insülin: İnsülin direnci değerlendirmesi (HOMA-IR hesaplanır).
- HbA1c: Son 3 ayın kan şekeri kontrolü.
- Lipid profili: Total kolesterol, LDL, HDL, trigliserit.
- Karaciğer fonksiyon testleri: Yağlı karaciğer taraması.
- Transvajinal ultrason: Yumurtalık morfolojisi ve folikül sayısı değerlendirmesi.
- 2 saatlik OGTT: Glukoz tolerans testi; obez veya ailesinde diyabet olanlarda.
- Endometrial değerlendirme: Uzun süre adet görmeyen hastalarda kanser taraması.
1. Basamak: Yaşam Tarzı Yönetimi
PMOS tedavisinin en önemli ve etkili parçası yaşam tarzı düzenlemesidir:- Kilo verme: Mevcut kilonun %5-10’u verildiğinde adet düzeni, yumurtlama ve metabolik parametreler belirgin şekilde düzelir.
- Düşük glisemik indeksli beslenme: Kan şekeri dalgalanmasını önler, insülin direncini azaltır.
- Akdeniz tipi beslenme: Tam tahıllar, sebze, meyve, balık, zeytinyağı; anti-inflamatuar etki.
- Düzenli egzersiz: Haftada 150 dakika orta yoğunluklu aerobik + 2 gün kuvvet egzersizi.
- İnositol takviyesi: Myo-inozitol ve D-chiro-inositol kombinasyonu insülin duyarlılığını artırır.
- D vitamini takviyesi: PMOS hastalarının %67-85’inde D vitamini eksikliği vardır.
- Omega-3: Anti-inflamatuar etki ve metabolik destek.
- Stres yönetimi: Yoga, meditasyon kortizol seviyesini düşürür.
Medikal Tedavi
Belirti ve hedefe göre seçilen ilaç tedavileri:- Metformin: İnsülin direncini azaltır, adet düzeni sağlar, kilo kontrolüne yardımcı. PMOS’ta en sık kullanılan ilaçlardandır.
- Kombine oral kontraseptifler (KOK): Adet düzeni sağlar, androjen seviyesini düşürür, endometrium koruması yapar. Gebelik istemeyen hastalarda 1. seçim.
- Antiandrojen ilaçlar: Spironolakton, finasterid; hirsutizm ve akne tedavisinde.
- GLP-1 agonistleri: Semaglutid, liraglutid; obez PMOS hastalarında kilo verme ve metabolik düzelme için yeni nesil ilaçlar.
- Klomifen sitrat: Gebelik isteyen hastalarda yumurtlamayı uyarır; ilk basamak tedavi.
- Letrozol: Gebelik isteyen hastalarda klomifenden daha etkili olabilir.
- Gonadotropin tedavileri: Diğer tedavilere yanıt vermeyen hastalarda enjeksiyon ile yumurtlama uyarımı.
- Cilt tedavileri: Topikal retinoidler, eflornitin krem (kıl azaltıcı).
Cerrahi Tedavi: Ovarian Drilling
İleri vakalarda veya medikal tedaviye dirençli hastalarda cerrahi seçenek:- Laparoskopik ovarian drilling: Yumurtalık yüzeyinde elektrokoter veya lazer ile küçük delikler açılarak androjen üreten dokuların azaltılması.
- Endikasyonları: Klomifen direncli hastalar, hiperandrojenizmin baskın olduğu vakalar.
- Başarı oranı: %50-80 yumurtlama düzelmesi, %30-50 gebelik şansı.
- Avantajları: Tek seansta uzun süreli etki, tüp bebek öncesi alternatif.
- Detaylı bilgi: laparoskopi ameliyatı sayfamızda kapalı cerrahi yöntemleri hakkında detaylı bilgi bulabilirsiniz.
Yardımcı Üreme Teknikleri
Gebelik isteyen ve yumurtlama tedavilerine yanıt vermeyen PMOS hastalarında:- IUI (Aşılama): Yumurtlama uyarımı sonrası sperm injeksiyonu.
- IVF (Tüp bebek): Diğer tedavilere yanıt vermeyen vakalarda altın standart.
- OHSS riski: PMOS hastalarında ovaryan hiperstimülasyon sendromu riski yüksek; özel protokoller uygulanır.
PMOS ile Endometriozis Ayrımı
PMOS ve endometriozis bazen karıştırılabilen iki farklı hastalıktır. PMOS hormonal kökenli yumurtalık disfonksiyonu iken, endometriozis inflamatuar dokusal bir hastalıktır. İki durum farklı tedavi yaklaşımları gerektirir; bazen birlikte de görülebilir. Detaylı bilgi için çikolata kisti tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.Adana Seyhan’daki kliniğimizde PMOS yönetiminde modern multidisipliner yaklaşım uygulanmaktadır. Uygun tedavi planı için uzman görüşü almak üzere iletişime geçebilirsiniz.
PMOS Yönetiminde Yaşam Tarzı Önerileri
PMOS Dostu Beslenme
İnsülin direncini azaltan ve hormonal dengeyi destekleyen beslenme yaklaşımları:- Düşük glisemik indeks (GI): Kan şekerini yavaş yükselten gıdalar; tam tahıllar, baklagiller, sebzeler.
- Akdeniz tipi beslenme: Zeytinyağı, yağlı balık, sebze, meyve, kuruyemiş; anti-inflamatuar etki.
- Yeterli protein: Her öğünde 20-30 g protein; tokluk hissi sağlar, kan şekeri dengeleyici.
- Lif zengin gıdalar: Günde 25-30 g lif; insülin duyarlılığını artırır.
- Sağlıklı yağlar: Avokado, fındık, zeytinyağı, omega-3 zengin balıklar.
- Rafine şekerden kaçınma: Beyaz şeker, şekerli içecekler, paketli tatlılar.
- Süt ürünleri seçimi: Az yağlı veya laktozsuz seçenekler; bazı hastalarda belirtileri artırabilir.
- Anti-inflamatuar baharatlar: Zerdeçal, tarçın (insülin duyarlılığı için), zencefil.
- İşlenmiş gıdalardan kaçınma: Trans yağ, koruyucu, katkı maddeleri.
- Yeterli su: Günde 2-2.5 litre; metabolik sağlığı destekler.
Egzersiz Programı
PMOS yönetiminde egzersizin etkisi insülin direnci üzerinden gerçekleşir:- Aerobik egzersiz: Haftada 150 dakika orta yoğunluklu; yürüyüş, yüzme, bisiklet, dans.
- Kuvvet egzersizi: Haftada 2-3 gün; kas kütlesi insülin duyarlılığını artırır.
- HIIT (Yüksek yoğunluklu interval): Kısa süreli yoğun aktiviteler insülin direncini hızla iyileştirir.
- Yoga ve pilates: Stres azaltıcı ve esneme amaçlı.
- Günlük hareket: Asansör yerine merdiven, oturma süresini azaltma.
- Pelvik bölge egzersizleri: Karın bölgesi yağlanmasını hedefleyen aktiviteler.
Vitamin ve Takviye Destekleri
PMOS için bilimsel destekli takviyeler:- İnositol (Myo-inositol + D-chiro-inositol): İnsülin duyarlılığını artırır, yumurtlamayı destekler; günde 2-4 g.
- D vitamini: PMOS hastalarının çoğunda eksikliği var; 1000-2000 IU/gün.
- Omega-3 yağ asitleri: Anti-inflamatuar etki; 1-2 g/gün.
- Magnezyum: İnsülin metabolizması için kritik; 300-400 mg/gün.
- B kompleksi vitaminler: Özellikle B12 ve folik asit.
- Çinko: Hormonal denge ve cilt sağlığı için.
- Krom: Glukoz metabolizmasını destekler.
- Berberin: Metforminin doğal alternatifi olarak kullanılabilir.
- Probiyotikler: Bağırsak sağlığı hormonal denge için önemli.
Stres Yönetimi ve Uyku
Kortizol seviyesi PMOS belirtilerini doğrudan etkiler:- Düzenli ve kaliteli uyku: Günde 7-9 saat; aynı saatlerde yatma.
- Uyku hijyeni: Yatmadan 1 saat önce ekran kullanmama, karanlık ortam, serin oda sıcaklığı.
- Meditasyon ve farkındalık: Günde 10-20 dakika; kortizol seviyesini düşürür.
- Yoga uygulamaları: Stres yönetiminde etkili; özellikle “yumuşak” yoga türleri.
- Nefes egzersizleri: Diyafragmatik nefes; otonom sinir sistemini düzenler.
- Hobi ve sosyal aktiviteler: Genel ruh halini destekler.
- Profesyonel destek: Anksiyete ve depresyon riskine karşı psikolog desteği.
Kaçınılması Gerekenler
PMOS belirtilerini artıran faktörlerden uzak durmak:- Sigara: İnsülin direncini ve kardiyovasküler riski artırır.
- Aşırı alkol: Karaciğer fonksiyonunu olumsuz etkiler, hormonal dengeyi bozar.
- Aşırı kafein: Günde 200 mg üstü stres hormonu kortizolü yükseltir.
- Endokrin bozucu kimyasallar: BPA, ftalatlar, parabenler içeren ürünler.
- Aşırı stres: Yoğun çalışma temposu, yetersiz dinlenme.
- Diet aşırılıkları: Çok düşük kalorili diyetler veya aşırı yeme atakları.
- İlaç çıkarma kararı: Hekim onayı olmadan tedaviyi bırakma.
Düzenli Takip
PMOS kronik bir sendrom olduğundan düzenli takip şarttır:- 6 ayda bir jinekolojik kontrol: Adet düzeni, yumurtalık durumu, ultrason.
- Yıllık metabolik değerlendirme: Kan şekeri, lipid profili, karaciğer fonksiyonları.
- Hormonal değerlendirme: Tedaviye yanıtın izlenmesi.
- Cilt takibi: Akne ve hirsutizm değerlendirmesi.
- Kilo takibi: Aylık vücut ölçümleri.
- Endometrium kontrolü: Düzenli adet olmayan hastalarda yıllık değerlendirme.

Sıkça Sorulan Sorular
PCOS neden PMOS oldu, ismi neden değişti?
PMOS (PCOS) tedavi edilince tamamen geçer mi?
PMOS ile hamile kalabilir miyim?
PMOS tanısı için hangi testler yapılır?
PMOS'ta ultrasonda kist görünmesi tehlikeli mi?
Yaşam tarzı değişikliği ilaçtan daha mı etkili?
Uzmanlık Alanları
Sağlığınızla ilgili diğer konularda da uzman değerlendirmesi almak isterseniz, aşağıdaki tedavi alanlarımızı inceleyebilirsiniz:
Blog Yazılarımız
Kaynakça
Sitemizdeki tıbbi içerikler, güncel ve kanıta dayalı ulusal ve uluslararası sağlık otoritelerinin kılavuzlarına dayanarak hazırlanmaktadır. Aşağıda referans alınan başlıca kaynakları inceleyebilirsiniz.
Önemli Not
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS / eski adıyla PCOS) tanı ve tedavi süreci kişiye özeldir; değerlendirme, izlem ve uygulamalar için mutlaka uzman jinekoloğunuza başvurunuz. Sayfa içeriği Doç. Dr. Songül Alemdaroğlu tarafından klinik deneyim ve güncel bilimsel literatür ışığında hazırlanmıştır.
Yüksek teknoloji ve uzman tecrübesiyle

